Wchłanianie witaminy B12 w organizmie

Wchłanianie witaminy B12 (kobalaminy) jest procesem wieloetapowym i wyjątkowo złożonym, znacznie bardziej skomplikowanym niż w przypadku większości innych witamin. Wymaga prawidłowej współpracy żołądka, trzustki i jelita cienkiego oraz obecności specjalnych białek transportowych^*.

Etap 1 – uwolnienie witaminy B12 w żołądku

• witamina B12 zawarta w pożywieniu (mięso, ryby, jaja, nabiał) jest związana z białkami pokarmowymi,
• w żołądku, pod wpływem kwasu solnego i enzymu pepsyny, witamina B12 zostaje uwolniona z tych białek,
• następnie wolna witamina B12 wiąże się z białkiem R (haptokoryną), które chroni ją przed zniszczeniem w kwaśnym środowisku żołądka.

Etap 2 – „przekazanie” witaminy B12 w dwunastnicy

• po przejściu do dwunastnicy enzymy trzustkowe:
  • rozkładają haptokorynę,
  • uwalniają witaminę B12,
• uwolniona witamina B12 natychmiast łączy się z czynnikiem wewnętrznym Castle’a (intrinsic factor, IF), który jest produkowany przez komórki okładzinowe żołądka.

Etap 3 – wchłanianie w jelicie krętym – kluczowy moment

• kompleks witamina B12 + czynnik wewnętrzny (IF) dociera do końcowego odcinka jelita cienkiego – jelita krętego,
• tam znajdują się specyficzne receptory (kubilina/cubam), które rozpoznają ten kompleks i umożliwiają jego wchłonięcie do komórek jelitowych,
• bez czynnika wewnętrznego Castle’a wchłanianie aktywne nie jest możliwe.

Etap 4 – transport witaminy B12 we krwi

• po wchłonięciu witamina B12:
  • oddziela się od czynnika wewnętrznego,
  • wiąże się z transkobalaminą II.
• w tej postaci (tzw. holotranskobalamina) trafia do krwi i jest transportowana do tkanek, m.in.:
  • szpiku kostnego,
  • układu nerwowego,
  • wątroby (gdzie jest magazynowana).

Wchłanianie bierne witaminy B12

• niewielka ilość witaminy B12 (ok. 1–2% dawki) może wchłaniać się niezależnie od czynnika wewnętrznego, na drodze biernej dyfuzji przez ścianę jelita.
• ten mechanizm ma znaczenie głównie przy wysokich doustnych dawkach B12 (np. w lekach).

Dlaczego tak łatwo dochodzi do niedoboru witaminy B12?

Prawidłowe wchłanianie B12 może zostać zaburzone m.in. przez:

• brak lub zniszczenie czynnika wewnętrznego (np. choroba Addisona‑Biermera) – poznaj objawy niedoboru witaminy B12,
• zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka,
• długotrwałe stosowanie leków obniżających wydzielanie kwasu żołądkowego – sprawdź, jakie leki mogą obniżać poziom witaminy B12,
• choroby jelita krętego lub zabiegi chirurgiczne,
• niewydolność trzustki.

* Kozyraki R, Cases O. Vitamin B12 absorption: mammalian physiology and acquired and inherited disorders. Biochimie. 2013 May;95(5):1002-7. Graham, R.M., Deery, E., Warren, M.J. (2009). Vitamin B₁₂: Biosynthesis of the Corrin Ring. In: Tetrapyrroles. Molecular Biology Intelligence Unit. Springer, New York, NY.