Witamina B12 i anemia złośliwa
Anemia złośliwa (zwana też niedokrwistością Addisona‑Biermera) to choroba autoimmunologiczna, w której organizm nie potrafi wchłaniać witaminy B12, mimo że może ona być obecna w diecie*. Skutkiem jest niedobór witaminy B12 i niedokrwistość megaloblastyczna.
Jaką rolę odgrywa witamina B12?
Witamina B12 jest niezbędna do:
- prawidłowej produkcji czerwonych krwinek,
- prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego,
- syntezy DNA i prawidłowego metabolizmu komórek.
Jej długotrwały niedobór prowadzi nie tylko do anemii, ale także do zaburzeń neurologicznych, które mogą być nieodwracalne, jeśli leczenie rozpocznie się zbyt późno.
Dlaczego w anemii złośliwej dochodzi do niedoboru witaminy B12?
Przyczyną jest uszkodzenie mechanizmu wchłaniania witaminy B12:
- układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko czynnikowi wewnętrznemu Castle’a (intrinsic factor, IF) lub komórkom żołądka, które ten czynnik produkują.
- czynnik wewnętrzny jest białkiem niezbędnym do połączenia się witaminy B12 z jelitem cienkim i jej wchłonięcia.
- bez czynnika wewnętrznego witamina B12 nie może zostać przyswojona, nawet przy prawidłowej diecie bogatej w B12.
Dlatego anemia złośliwa nie jest wynikiem złej diety, lecz choroby autoimmunologicznej żołądka.
Jakie objawy może dawać anemia złośliwa?
Choroba rozwija się często powoli, przez wiele lat. Objawy mogą obejmować:
- objawy niedokrwistości: zmęczenie, osłabienie, duszność, bladość skóry, kołatanie serca,
- objawy neurologiczne: mrowienie i drętwienie dłoni oraz stóp, zaburzenia równowagi, problemy z pamięcią, koncentracją lub nastrojem,
- objawy ze strony przewodu pokarmowego: zapalenie i pieczenie języka, utrata apetytu, chudnięcie, objawy przewlekłego zapalenia żołądka.
WAŻNE: Objawy neurologiczne mogą pojawić się nawet bez wyraźnej anemii.
Jak leczy się anemię złośliwą?
Podstawą leczenia jest uzupełnianie witaminy B12 niezależnie od przewodu pokarmowego, najczęściej:
- w postaci zastrzyków domięśniowych,
- rzadziej w formach alternatywnych, jeśli są skuteczne i zalecone przez lekarza.
Leczenie jest zazwyczaj dożywotnie, ponieważ przyczyna (autoimmunologiczne uszkodzenie żołądka) utrzymuje się. Dieta bogata w witaminę B12 nie wystarcza, jeśli zaburzone jest jej wchłanianie.
Warto zapamiętać:
- Anemia złośliwa to autoimmunologiczna przyczyna niedoboru witaminy B12, a nie błąd dietetyczny.
- Może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń układu nerwowego, jeśli nie zostanie wcześnie rozpoznana.
- Wymaga regularnego i długotrwałego leczenia witaminą B12 oraz kontroli lekarskiej.
* Andrès E. et al. Mechanisms of vitamin B12 deficiency in pernicious anemia. Nutrients, 2013; 5(11):4423–4442. Carmel R. Pernicious anemia: the expected findings of very low serum cobalamin levels, anemia, and macrocytosis are often lacking. Archives of Internal Medicine, 1988; 148(8):1712–1714. Stabler S.P. Vitamin B12 deficiency. New England Journal of Medicine, 2013; 368:149–160.
